Son günlerde sosyal medya akışınıza mutlaka düşmüştür: Ekranı ikiye bölen gerilim dolu müzikler, alt yazılarda yanıp sönen kırmızı uyarılar, tarihler verip gökyüzü haritalarını işaret edenler ve hepsinin ortak nakaratı: “Avrupa halkına 72 saat yetecek erzak depolayın çağrısı yaptı! Büyük bir şeyler dönüyor, bizden saklıyorlar, yetkililer neden susuyor?”
Manşet tam bir felaket filmi fragmanı gibi değil mi? Hatta insan ister istemez bir an durup kilerdeki konserve sayısını saymaya, internetten acil durum düdüğü siparişi vermeye niyetleniyor.
Peki, Berlin’de, Paris’te ya da Stockholm’de yaşayanlar gerçekten sokaklarda birbirini ezip un ve makarna mı yağmalıyor? Yoksa biz, ucuz bir panik ticaretinin vitrinine mi bakıyoruz?
Gelin, manipülasyonun köpüğünü bir kenara bırakıp işin mutfağındaki verilere, bürokratik raporlara ve aklıselime bakalım.
Senkronize Çağrılar Tesadüf mü?
“Hepsi aynı anda neden konuşmaya başladı?” sorusu, ilk bakışta şüphe uyandırıcı görünebilir. Ancak uluslararası ilişkiler ve güvenlik bürokrasisi, gizli kapılar ardında fısıldaşan bir avuç kurgusal karakterden ibaret değildir. Burada gizem değil, tamamen kurumsal bir takvim ve doktrin değişikliği var.
Avrupa Birliği ve NATO, Ukrayna-Rusya savaşıyla birlikte sivil altyapıların ne kadar kırılgan olduğunu çok sert bir tecrübeyle hatırladı. Avrupa Komisyonu’nun talebiyle hazırlanan ve geçtiğimiz dönemde kamuoyuna sunulan kapsamlı Niinistö Raporu (AB Sivil ve Askeri Hazırlık Raporu), tam da bu eşzamanlılığın ana kaynağı. Rapor, üye ülkelere çok net bir çerçeve çiziyor: Sivil direnç.
İsveç’in hanelere dağıttığı “Kriz veya Savaş Gelirse” broşüründen Norveç ve Danimarka’nın hazırlık yönergelerine, Almanya’nın Federal Sivil Koruma ve Afet Yardım Dairesi (BBK) tavsiyelerinden İngiltere’nin “Prepare / Be Ready” kampanyasına kadar her şey bu ortak çerçevenin ürünü.
Kısacası devletler gizli bir kıyamet tarihini takvimlerine işaretlemedi; ortak bir masa etrafında oturup sivil savunma standartlarını güncelledi.
Asıl Tehdit Ne: Nükleer Kıyamet mi, Bir Fiber Optik Kablo mu?
Panik tüccarlarının anlatmak istediği senaryo genellikle sığınaklara kapanılan distopik bir savaş tablosudur. Oysa güvenlik uzmanlarının ve raporların işaret ettiği asıl kırılganlık çok daha tanıdık, çok daha modern: Aşırı dijitalleşmiş altyapı bağımlılığı.
Bugün bir metropolde elektriğin 48 saat kesildiğini, telekomünikasyonun çöktüğünü ya da bankacılık ödeme sistemlerine yönelik kapsamlı bir siber sabotaj yapıldığını düşünün. Ne kredi kartınız çalışır ne benzin istasyonundaki pompa ne de süpermarketin barkod okuyucusu. Günümüz tedarik zincirleri artık depolarda mal tutmuyor; “tam zamanında teslimat” mantığıyla işliyor. Lojistikteki 24 saatlik bir aksama, rafların anında boşalması demek.
Devletlerin vatandaşına “72 saat kendi kendine yet” demesinin altında yatan mantık tam olarak budur: Olası bir siber saldırıda, şiddetli bir fırtınada veya kritik altyapı çöküşünde kamu otoriteleri, hastaneler ve kurtarma ekipleri en savunmasız kesimlere odaklanırken; sağlıklı hanelerin ilk 3 gün kendi suyu, konservesi ve pilli radyosuyla ayakta kalabilmesi.
Sistemi kilitlememek. Bu bir panik emri değil, modern toplumun sigorta poliçesidir.
Avrupa Neden Sakin, Biz Neden Tedirginiz?
Avrupa’da yaşayan bir yurttaşımıza mikrofon uzattığınızda size muhtemelen “Ortalıkta hiçbir olağanüstülük yok, hayat akıyor” diyecektir. Çünkü Kuzey ve Batı Avrupa’da devletin afet rehberi yayınlaması, tıpkı arabaya kış lastiği takma zorunluluğu gibi algılanır. Soğukkanlı, kurumsal ve rutindir.
Bizde ise mesele sınır kapısından geçer geçmez şekil değiştiriyor:
- Algoritma Ekonomisi: “AB sivil hazırlık doktrinini güncelledi” başlığı sosyal medyada 100 beğeni almaz. Ama “72 saat içinde bunu yapmayan mahvoldu, sırlar açığa çıkıyor!” başlığı milyonlarca izlenme ve dijital gelir demektir. Korku, dijital çağın en karlı para birimidir.
- Ezoterik Sos: İki rasyonel haber bülteni parçası, araya serpiştirilen gezegen hizalanmaları ve gizemli anlatılarla birleştirilerek kitleler sürekli bir anksiyete çemberinde tutulur.
- “Bizimkiler Neden Susuyor?” Ezberi: Oysa dönüp baksak, AFAD’ın resmî sitesinde ve broşürlerinde yıllardır aynı cümle yazar: “Afet çantanızda ilk 72 saat yetecek kadar malzeme bulundurun.” Türkiye bu gerçeği deprem üzerinden tecrübe ettiği için zaten yıllardır söyler; Avrupa ise bunu enerji ve siber riskler üzerinden yeni baştan formüle etmektedir.
Sözün Özü
Evde birkaç günlük temiz içme suyu, bir el feneri, bozulmayacak gıda ve acil durum kiti bulundurmak rasyonel her insanın yapması gereken asgari bir tedbirdir. Bunu yapmak için gökyüzünde bir felaket senaryosu aramaya ya da küresel bir gizem icat etmeye gerek yok.
Korkuyla güdülenen kitleler her zaman manipülasyona açıktır; bilgiyle donananlar ise sakindir. Sosyal medyada üzerinize boca edilen felaket senaryolarını bir kenara bırakın; tedbirinizi aklın ve verinin ışığında alın, gerisini o panik tüccarlarının tıklama hevesine terk edin.
